Archaeogemology

Archaeomineralogy (archaeological mineralogy, mineralogical archaeology) is an interdisciplinary science related to the study of archaeological and historical objects of a mineral and rock composition (Kostov, 2007a; Rapp, 2009). In certain cases, the achaeomineralogy is linked also to archaeogemmology as a science for the study of natural and artificial raw materials which have been used for jewellery or other decorative purposes since the dawn of humankind to modern times, to ancient numismatics as part of archaeometallurgy which studies ores, slags and alloys, to petroarchaeology which studies different rock artifacts and pottery. Archaeomineralogy can be regarded as a major part of geoarchaeology as a broader scientific field of application of all the different branches of Earth sciences during searching, prospecting and study of archaeological monuments or single artifacts. It is also a part of archaeometry as a much broader field of interdisciplinary studies in archaeology (Kuleff, 2012). As priorities for Bulgaria are considered some Paleolithic and Neolithic sites, the Varna Chalcolithic necropolis, megalithic and rock-cut sites, the Thracian Culture, as well as artifacts related to the Ancient Bulgarians in all the areas of their settlement throughout the centuries.

Egypt’s Red Sea island of Zabargad, also called St. John’s Island, is arguably the world’s most famous source of gem olivine, or peridot.  Both the island and its eponymous gemstone were called “topazos” by ancient writers.  Although much has been written about Zabargad’s unusual geology and modern mine workings, an ancient peridot mine had not been verified until a geo-archaeological expedition to the island in 2010 confirmed the existence of ancient mine workings and associated ruins of buildings and a water well.  In the first of two companion articles, the findings from this expedition are discussed in relation to literary references on the subject and the relationship between Zabargad and Berenike, the Ptolemaic-Roman port city on the Egyptian mainland opposite the island and a major emporium for the maritime trade with eastern Africa, the Persian Gulf and India.  Peridot was imported via this port-of-entry into the Graeco-Roman world, where it was used primarily for ring stones.  In the second article, the historiography of ancient literary sources on both the identity and geographic origins of the gem known today as peridot is examined with reference to the 2010 expedition to Zabargard and a survey of extant ancient engraved gems carved from peridot. Among other possible sources of peridot in antiquity is a second Red Sea island called “Cytis” by the Roman encyclopedist Pliny the Elder (d. AD 79). The association of Cytis with modern Kod Ali Island,  located a few kilometers off the coast of Eritrea, is also discussed.

Öz
İnsanlık tarihinde görülen en yaygın takılardan olan yüzükler, tarih boyunca çeşitli duyguları temsil eden objeler olarak kullanılmışlardır. Hammaddesinin elde ediliş ve işleniş biçimine göre farklı özellikler gösteren yüzüklerin, bilinen en eski kullanım tarihi M.Ö. 3. binyıldır. Anadolu'da görülen en eski yüzükler ise Hititler'e (M.Ö. 1600-1200) kadar gitmektedir. Kırşehir Müzesinde M.S. 1. Bin Yıl, Ortaçağ, Roma ve Bizans dönemine ait olarak sınıflandırılmış olan 125 adet yüzük yer almaktadır. Eserlerin büyük bir kısmı bronz alaşımdan üretilmiş olup, 2 eser gümüşten (Bizans), 2 eser bakırdan (Ortaçağ) ve 1 eser camdan (Roma) yapılmıştır. Eserler metal kaşlı, taş kaşlı ve kaşsız olarak sınıflandırılmış olup kaşlı eserlerde geometrik, bitki ve hayvan motiflerinin kullanıldığı gözlenmektedir. Taşlı eserlerde oval ve yuvarlak formda işlenmiş kuvars grubu süs taşlarından olan karnelyan, dumanlı kuvars, ametist ve yeşil renkli krizopraslar kullanılmıştır.
Abstract
Rings, one of the most common accessories throughout human history, have been used as objects representing various emotions. The oldest known usage of rings, featuring several different properties based on the method of extraction and processing of its raw materials, was in the 3rd millennia BC. Meanwhile, oldest rings found in Anatolia dates back to the era of the Hittites (1600-1200 BC). There are 125 rings classified as belonging to the 1st millennia, Medieval Age, Roman and Byzantine eras at Kırşehir Museum. Majority of the items were made of bronze alloy, while 2 have been produced using silver (Byzantium), 2 of copper (medieval times) and 1 of glass (Roman). The artifacts classified as metal girdled, stone girdled and non-girdled, and the girdled ones feature geometric, plant and animal motifs. Carnelian, cairngorm, amethyst and green krisopras, which are quartz ornamental stones processed in oval and spherical forms, have been used in stoned pieces.

İnsanlık tarihinde en yaygın takılardan olan yüzükler zenginlik, asalet, güç ve bağlılık gibi duyguları temsil eden objeler olarak kullanılmışlardır. Varlıkları tarih öncesi çağlara dayanan yüzüğün ilk örnekleri Tunç Çağı'nda görülür. Mısır'da Eski Krallık Çağı'nda (M.Ö.2686-2181) parmak halkaları şeklinde gelişen yüzük imalatı, Orta Krallık Çağı'nda (M.Ö. 2055-1650) formsal bir gelişim göstermiştir (Troalen ve diğ., 2009). Anadolu'da ise en erken yüzük imalatı Hititler'e (M.Ö. 1600-1200) kadar gitmektedir. Hititler tarafından özellikle mühür yüzükleri kullanılmıştır (Taylor ve Diana, 1978). Başlangıçta kaba halkalar olarak yapılan yüzükler zaman içerisinde değerli madenlerden üretilen ve değerli taşlarla süslenen birer statü sembolüne dönüşmüştür. Yüzük bir mücevher olarak kullanımının yanında mühür (Sparavigna, 2011), tılsım gibi amaçlarla da kullanılmış, efsanelere konu olmuştur. Kırşehir müzesinde envantere kayıtlı 125 adet yüzük (Kırşehir:62, Aksaray:62, Yozgat:1) yer almaktadır. Kayıtlarda dönemi bilinmeyen 2 adet kaşlı, 1 adet taşlı; 1. Bin (Demir Çağı) dönemine ait 14 adet kaşlı; Ortaçağa ait 25 adet kaşlı, 5 adet taşlı, 3 adet kaşsız; Roma dönemine ait 13 adet kaşlı; Bizans dönemine ait 50 adet kaşlı, 3 adet taşlı, 9 adet kaşsız eser bulunmaktadır. Eserlerin büyük bir kısmı bronz alaşımdan üretilmiş olup, Bizans döneminde 2 eser gümüşten, Ortaçağdaki 2 eser bakırdan, Roma dönemine ait 1 eser camdan yapılmıştır. Kaşlı eserlerde geometrik ve bitki ve hayvan motifleri kullanılmıştır. Taşlı eserlerde ise kuvars grubu süs taşlarından olan kırmızımsı turuncumsu akikler ve yeşil renkli krizopraslar(?) kullanılmıştır. Şekil 1. Ortaçağ'a ait bronzdan üretilmiş taşlı yüzük örnekleri. (Kullanılan taşların akik (kahverengimsi sarımsı) ve krizopras (yeşil) oldukları düşünülmektedir). Şekil 2. Bizans dönemine ait bronzdan üretilmiş taşlı yüzük örnekleri. Şekil 3. I. Bin'e (Demir Çağı) ait kaşlı yüzük örnekleri. Şekil 4. Roma dönemine ait kaşlı yüzük örnekleri. Şekil 5. Bizans dönemine ait bronzdan üretilmiş kaşlı yüzük örnekleri. Giriş Mitolojiye konu olan yüzükler çoğunlukla sahibine verdiği güç ile anılır olmuştur. Çok sayıda yüzük taşıyıcısına görünmezlik, sonsuz kuvvet, ölümsüzlük gibi güçler bahşederken ünlü Yunanlı filozof Platon'un «Cumhuriyet» adlı eserinde anlattığı bir öykü belki de bunlardan en ünlüsüdür. Platon Lidya kralı Giges'ten ve onun yüzüğünden bahsettiği bölümde insan vicdanı ve hırslarını ele almıştır. Efsaneye göre Lidyalı bir çoban olan Giges sürüsünü otlatırken bir deprem gerçekleşir, yer yarılır ve bir mezar odası ortaya çıkar. Mezar içerisinde bir at cesedi gören Giges, atın içerisinden sarkan bir el görür. Parmağında altın bir yüzük vardır. Yüzüğü alıp kendi parmağına takar. Çobanlar arasında yapılan bir toplantı sırasında taktığı yüzüğün taşını yana çevirdiğinde bir anda görünmez olur. Görünmezlik gücünü kullanarak saraya girer. Burada kraliçenin de aklını çelerek kralı ortadan kaldırır ve Lidya kralı olur. Platon bu noktada bir kıssadan hisse ile durumu özetler: »Gyges'in yüzüğü gibi kişiyi görünmez yapan iki yüzüğümüz olsa, birini doğru adamın, birini de eğri adamın parmaklarına takarak şehre salıversek, ne olurdu? " Bunlar her istediklerini korkmadan alacaklar, evlere girip gönüllerinin hoşlandığı kimselerle düşüp kalkacaklar, canları kimi isterse öldürecek, kimi isterse hapisten kurtaracak tıpkı bir Tanrı gibi dilediklerini yapacaklar». (Smith 1902:267). Şekil 6. Bizans dönemine ait bronzdan üretilmiş kaşlı yüzük örnekleri. Şekil 7. Ortaçağ'a ait bronzdan üretilmiş kaşlı ve kaşsız yüzük örnekleri.