Πως ετέλεσε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός την «θείαν Ευχαριστίαν» εις τον Μυστικόν Δείπνον, μυστικώς ή εις επήκοον; (2/12/2020) (#026)

1 Πῶς ἐτέλεσε ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν «θείαν Εὐχαριστίαν» εἰς τὸν Μυστικὸν Δείπνον, μυστικῶς ἢ εἰς ἐπήκοον; Παν. Δ. Παπαδημητρίου, 2/12/2020 Ὁ ἠγαπημένος Μαθητής, ὁ Θεολόγος, ὁ Εὐαγγελιστὴς καὶ Ἀπόστολος Ἰωάννης, ἔγραψε τὸ Εὐαγγέλιόν του μετὰ τῶν ἄλλων τριῶν Εὐαγγελιστῶν περὶ τὸ 90 μ.Χ.. Ἐνὼ ἀναφέρει ἐπιγραμματικὰ τὸν Μυστικὸν Δείπνον (κεφ. ιγʹ), παραλείπει τὴν διήγηση τῆς «Εὐχαριστίας», τὴν ὁποίαν ἀναφέρουν οἱ ὑπόλοιποι τρεῖς Εὐαγγελιστὲς Ματθαῖος, Μάρ- κος καὶ Λουκᾶς. Γιὰ ποιὸν λόγο παραλείπει τὴν «Εὐχαριστία»; Δὲν γνωρίζουμε, καὶ εἰκα- σίες δὲν θὰ κάνουμε, αὐτὰ εἶναι τοῦ Θεοῦ. Στὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἀναφέρεται στό κϛʹ 26-28: «26 - ». Στὸ κατὰ Μάρκον Εὐαγγέλιον ἀναφέρεται στό ιδʹ 22-24: « - ». Στὸ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιον ἀναφέρεται στό κβʹ 17-20: « . 19 ». Τὴν σήμερον, δυστυχῶς, ὑπάρχει ἰσχυρότερο ἀπὸ ποτὲ «ῥεῦμα» στὴν Ὀρθόξοξον Ἐκκλησίαν, κεκκαλυμένον μέν, ἐμφανές δέ, ὑπὲρ τῆς υἱοθετήσεως τῶν νεωτερισμῶν τῆς Βʹ Βατικάνειας Συνόδου, εἷς ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ κατάργηση τῆς μυστικῆς (ἤτοι τῆς μὴ εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ) ἀναγνώσεως τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν τῆς Θείας Λειτουργίας. Προφανῶς, τὸ ῥεῦμα αὐτὸ παρασύρει καὶ πάρα πολλοὺς ἐν ἀγνοίᾳ τους. 2 Πρὸ εἰκοσαετίας δὲν ἦταν ἔτσι ὅμως τὰ πράγματα. Ἕνας, ἐκ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐκφώνου ἀναγνώσεως τῶν Εὐχῶν, ὁ μακαριστός Φουντούλης (μαθητὴς τοῦ ἐπίσης ὑπο- στηρικτοῦ καὶ πρωτοπόρου μακαριστοῦ Τρεμπέλα1), ἀναφέρει γιὰ τὴν ἐπικρατοῦσα τότε τάξη στὴν Ἐκκλησία: «Ἔχει ὅμως δημιουργηθεῖ ἀπὸ αἰώνων παράδοση ὡς πρὸς τὴ μυστικῶς ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν καὶ αὐτὴ σήμερα εἶναι ἡ γενικῶς κρατοῦσα σ’ ὅλη τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τάξη»2. Χρησιμοποιεῖται σήμερον, ἡ ἀνωτέρω ἀναφορὰ τῶν Εὐαγγελιστῶν στὴν «εὐχαρι- στία» στὸν Μυστικὸν Δείπνον, καὶ ὑποστηρίζεται ὅτι ἡ «εὐχαριστία» ἔγινε εἰς ἐπήκοον τῶν μαθητῶν, καὶ μετὰ χρησιμοποιούνται ἐδάφια ἀπὸ τὶς ἐπιστολὲς τῆς Καινῆς Διαθήκης, καὶ βγαίνει τὸ ὅλως αὐθαίρετο συμπέρασμα ὅτι «ἡ Κ.Δ. μαρτυρεῖ περὶ τοῦ ἔκφωνου τρό- που ἀναγνώσεως ὄχι μόνο τῶν Εὐχῶν ἀλλὰ καὶ (γενικὰ) τῶν ἱερῶν κειμένων»3. Ἀπὸ τὶς Πράξεις καὶ τὶς Ἐπιστολές, χρησιμοποιούνται τὰ ἑξῆς3: Πράξεις βʹ 42: «42 ». Ἐδὼ δὲν γίνεται καμία ἀναφορὰ σὲ τρόπο ἀναγνώσεως τῶν Εὐχῶν. Πράξεις δʹ 24-30: « ». Ἐδὼ γίνεται ἀναφορὰ σὲ Εὐχὴ ἐκτὸς Θείας Λειτουργίας, ἐκτὸς Ἀκολουθίας, καὶ μάλιστα σὲ ἔκτακτη Εὐχή, ἐπὶ τῇ ἀπολύσει ἀπὸ τοῦ παρανόμου συνεδρίου τῶν Ἀποστόλων Πέτρου καὶ Ἰωάννη. Αʹ Κορ. ιϛʹ 20-24: «20 . 21 . 23 ». Ἐδὼ ὅπως ἀναφέρει 1 Π.Ν. Τρεμπέλα, Ἡ Ῥωμαϊκὴ Λειτουργικὴ Κίνησις καὶ ἡ Πράξις τῆς Ἀνατολῆς, Ἀθῆναι 1949. 2 Ἰω. Μ. Φουντούλη, Ἀπαντήσεις εἰς Λειτουργικὰς ἀπορίας, Τόμος Εʹ, Ἀποστ. Διακονία 2003, σ. 201. 3 Γ.Ν. Φίλιας, Ὁ τρόπος ἀναγνώσεων τῶν Εὐχῶν στὴ Λατρεία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἐκδ. Μ.Π. Γρηγόρης, 1996, σ. 32-33.  3 καὶ ὁ Τρεμπέλας, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ἀπευθύνει «διάφορους χαιρετισμούς» καὶ δὲν ἔχουν καμία σχέση τὰ χωρία μὲ Εὐχές. Αʹ Κορ. ιδʹ 16-19: «16 ; ». Ἐδὼ δὲν μιλάει γιὰ τὴν Θεία Λειτουργία, ἀλλὰ ὀμιλεῖ γιὰ ἀτομικὴ εὐχαριστία πρὸς τὸν Θεόν, καὶ μάλιστα μὲ τὴν (τότε) γλωσσολαλιά, ἀφοῦ πιὸ πρὶν διευκρινίζει (ιδʹ 4): «4 - , ». Καὶ στό 19 διευκρινίζει ὅτι ὀμιλεῖ περὶ κατήχησης στὴν σύναξιν τῶν πιστῶν: «19 4, ». Συνεπῶς, ἀπὸ τὶς Πράξεις καὶ τὶς Ἐπιστολές πουθενὰ δὲν μαρτυρεῖται ἔκφωνη ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν τῆς Θείας Λειτουργίας. Ἂς ἔλθουμε τώρα στὰ τρία προαναφερθέντα χωρία τῶν Εὐαγγελίων. Ἐκεῖ βλέ- πουμε ὅτι ὄντως ὁ Χριστὸς ἔκανε τὴν «εὐχαριστία» εἰς ἐπήκοον. Ἀλλὰ εἰς ἐπήκοον τίνος; Τοῦ λαοῦ; Ὄχι. Τότε; Εἰς ἐπήκοον μόνον τῶν Ἀποστόλων! Καὶ ὁ λαός; Γιὰ τὸν λαό, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἱερωσύνη, εἶναι «μυστικῶς». Τὸ μυστή- ριον τῆς «Θείας Εὐχαριστίας» ἐπέλεξε ὁ ἴδιος ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν νὰ μὴν εἶναι εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ. Δὲν θὰ μποροῦσε νὰ κάνει τὴν «εὐχαρι- στία» ἐνώπιον τοῦ λαοῦ ποὺ χιλιάδες πλήθους τὸν ἀκολουθοῦσε; Μποροῦσε. Ἑκατοντάδες εὐκαιρίες εἶχε. Ὅμως δὲν θέλησε ὁ Κύριός μας. Γιατί; Δὲν γνωρίζουμε, καὶ εἰκασίες δὲν θὰ κάνουμε, αὐτὰ εἶναι τοῦ Θεοῦ. Σύμφωνα μὲ τὸ Εὐαγγέλιον, αὐτὸ τὸ Μυστήριον τῆς «Θείας Εὐχαριστίας» «ἰ- δρύθηκε» καὶ τελέστηκε ἀπὸ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστὸν μόνον εἰς ἐπήκοον τῶν Ἀποστόλων, ὄχι τοῦ λαοῦ. Ὅμως ὁ Χριστός καὶ Θεός μας, δὲν ἄφησε τὸν λαό Του ἔτσι. Ἐγνώρισε ὁ ἴδιος τὸ μυστήριον τῆς «Θείας Εὐχαριστίας» στὸν λαόν Του. Πού; Στό κατὰ Ἰωάννην ϛʹ 48-59: «48 4 Τρεμπέλας: « = διὰ νὰ διδάξω καὶ ἄλλους». 4 . 51 . 55 ». Συνεπῶς ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς καὶ Θεός μας, ὁ προσφέρων καὶ προσφερόμενος, ἔβαλε τὴν διαχωριστικὴ γραμμή στὸ Μυστήριό Του. Ὁ πιστὸς Ὀρθόδοξος λαὸς συμμετέχει τοῦ Μυστηρίου ταπεινά, ἁπλά, ὄχι πολυ- πραγμόνως, σκύβοντας τὸ κεφάλι μὲ εὐλάβεια, καὶ ὑμνῶντας Τον κατανυκτικῶς διὰ τῆς φωνῆς τοῦ ἱεροψάλτου «Σὲ ὑμνοῦμεν, Σὲ εὐλογοῦμεν, Σοὶ εὐχαριστοῦμεν, Κύριε, καὶ δεό- μεθά Σου, ὁ Θεὸς ἡμῶν5», καὶ κοινωνώντας τὸ ἄχραντον Σώμα Του καὶ τὸ τίμιον Αἷμα Του (ἀφοῦ προηγουμένως ἔχει προετοιμασθεῖ μὲ νηστεῖαν, καὶ ἐξομολόγησιν σὲ Πνευμα- τικόν), ἀλλὰ τὸ μυστήριον τελεῖται ἀπὸ τοὺς Ἐπισκόπους, ἢ τοὺς Ἱερεῖς (τῇ ἀδείᾳ τοῦ οἰκείου Ἐπισκόπου) «μυστικῶς», μὴ εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ6, κατὰ τὴν παραδοθεῖσαν ἀπὸ τοῦ Κυρίου πράξιν7. Ἔγραφον τῇ βʹ τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου ͵βκʹ, μνήμη τοῦ Ἁγίου Πορφυρίου τοῦ Καυσοκαλυβίτου τοῦ καὶ διορατικοῦ, τοῦ ἀναγινώσκοντος μυστικῶς (μὴ εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ) τὰς Μυστικὰς Εὐχὰς τῆς Θείας Λειτουργίας. 5 Βλ. καὶ τὸ ἄρθρο μας: «Τὰ τρία Ἀμήν (Ἀμήν, ἀμήν, ἀμήν) εἰς τὴν μυστικὴν στιγμὴν τῆς εὐλογήσε- ως τοῦ Ἁγίου Ἄρτου καὶ τοῦ Ἁγίου Ποτηρίου», 8/11/2020 (27/10/2020), http://analogion.gr/typikon/articles/249-amen-amen-amen 6 Μὴ εἰς θέα τοῦ λαοῦ ἐπίσης. Διὰ τοῦτο, οὔτε τηλεοράσεις, οὔτε κάμερες, οὔτε φωτογραφίες, ἐπιτρέπο- νται εἰς τὸ ἱερόν. Καὶ τὰ μικρόφωνα ἀνοίγουν μόνον στὰ ἐκφώνως ὀριζόμενα ἀκροτελεύτια τῶν Εὐχῶν. 7 Βλ. ἐπίσης Ἱερατικόν Ἀποστολικῆς Διακονίας, ἐκδ. 2000 (1962), Ἱερατικὸν Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχεί- ου 1895. Ἐπίσης τὰ ἄρθρα μας: Διάταξις τῆς Θείας Λειτουργίας 1334, Ἁγίου Φιλοθέου, V.480, Διάτα- ξις τῆς Πατριαρχικῆς Λειτουργίας 1386 (Ἁγία Σοφία), παρὰ τοῦ πρωτονοταρίου τῆς Ἁγίας Σοφίας, διακ. Δημητρίου Γεμιστοῦ, V.135 (δημοσιευμένα 23 καί 22/11/2020 εἰς τό analogion.gr).