STATISTICAL CURIOSITIES ABOUT GALICIAN TOPONYMICS Somehow (and fortunately) I ended up with a database with Galician major placenames (macrotoponyms). This first paper will analise some curious features I’ve found working with this data, mainly statistical anomalies. The base structures the data in places, parishes, councils (municipalities) and provinces, each one within the next one. I have also isolated the article and saint to which each parish is dedicated, where this saint was born and when was canonised (the cult has began, as stated in Diccionario dos nomes galegos by Ferro Ruibal). We can count and group by the different fields, so the main major figures of my version (from around the year 2006) are the next ones: • 3792 parishes • 37308 places • 204 variant saint names (where Santa Baia and Santalla are counted apart) COUNCILS Talking about councils, the ones with more placenames are Vilalba (799), Ortigueira (793), A Estrada (516) and Vigo (496), the rest with less than 400. At the other end, Rábade and Burela have only one placename. We must notice that this depends strongly on the field work performed, the size of the council, and the criteria to select of the macrotoponyms. Less depending on this is the number of parishes, but this still reflects the area of the council: Lugo (54 parishes), A Estrada, Sarria (50) and Lalín (48) are the ones with the higher figures, while A illa de Arousa, Mondariz and Pontecesures and indeed the two aforementioned Rábade and Burela have only one. After adding this data for councils area from Wikipedia, I calculated the density for both parishes and placenames. The areas with higher number of parishes by square kilometre are between Mugardos and Cambre (around Mare Artabrorum), around Ribadumia, the end of Ría de Vigo and between Antas de Ulla and Sarria. They could seem to be placed around important monasteries, but there are major monasteries in other areas with low density. However the highest densities of placenames recorded are found where could be expected, where most people live nowadays: around and North of A Coruña, South of Vigo and upstream the river Miño, and around Ría de Arousa. Maybe still a bias of investigation only next door or the need of naming more places? SAINTS OF THE PARISHES Talking about the saints, the most present are Santa María, San Pedro and Santiago. The figures are as follows, the second number being for other variants related to the name given (Santiago Seré in Abegondo and As Somozas is a variant for Santiago): Canonizado ContaDeNomeParroquia MARÍA 732+18 PEDRO 307 SANTIAGO 287+2 MARTIÑO 232+6 XOÁN 231+3 Even if I have not 854 classified, these data for saints can give also a figure about when the cult has began. Most of them (out of 2938) were canonised around the 6th century, the other centuries being less than 150 parishes: Seculo ContaDeNomeParroquia 5 320 6 1694 7 722 All them span from the 4th to the 9th centuries (only Santa Sía de Roma, Zas has a saint which cult began in the 10th century). Less interesting is where the saint was born: most of them were from the Holy Land (Palestine and Israel): 1832. Other 320 were from Turkey, 268 European not Italian and 398 classified as “historical”, e.g., from the beginning of Christianism. I have not classified all of them either, only 2966. We can also have a glimpse of the gender of the saints used for the parishes: Xenero Absol %Parroquia Masc 2553 67% Fem 1225 32% Non 7 0% Mix 5 0% Non hum. 2 0% There were three situations different from a saint: • Non: there is not saint assigned, because it’s a urban parish and this would go to a too low level for considering; • Mix: more than one assignation, mixing of men and women: when all of them were men, this went to masculine; • Non hum: assigned to an object, both in O Sagrario and in Tui: Pazos de Reis and Tui itself; Has this something to do with the church hierarchy? Well, I don’t have all the parishes assigned to a archbishopry and thus to a diocese (only the ones belonging to a council which falls completely into a archbishopry), but it seems that never mind only with the data I already have: Diocese <> Fem Masc X %<> %Fem %Masc %X Astorga 1 32 58 1% 35% 64% Lugo 105 229 31% 69% Mondoñedo-Ferrol 1 64 111 1 1% 36% 63% 1% Ourense 187 340 35% 65% Santiago 132 303 1 30% 69% Tui-Vigo 32 62 34% 66% Remember that Santa María was the responsible of 750 parishes, the next girls being Santa Baia (Santaia, Santalla, Santa Olaia, Santa Olalla and Santa Eulalia) for 140, Santa Mariña for 109, Santa Madanela for 41 (all of them in Lugo) and Virgin Mary attributes for 26 (Nosa Señora de…, ‘Our Lady of…’). A possible reason for Santaia is that she is with San Xusto the oldest cult considered (4th century). The percentages are so constant that are self-explaining. OTHER STATISTICS The parish with more placenames is Santa Cristina de Valeixe (A Cañiza), and the next ones are in Vilalba, Ortigueira and Monfero, showing thus no clear pattern. On the other hand, there are 366 parishes with only one placename: 313 of the placenames have the same name of the parish. It’s worth to say that Galicia is highly and densely populated, but not very evenly: more people live by the coast, mainly on the Atlantic West shore. The article is present in 17861 of the placenames, the 52%. It’s curious that there are more feminine articles (9667, the 25% of the total) than masculine (8192, the 21%), and clearly much more singular (15378, 41%) than plural (2481, 6%). CURIOUS THINGS With the data I have, four more things can be add about coincidences and frequencies. First of all, 1876 parish names seem to come from the name of a placename in its territory. This means that there is a place in that parish with the same name. Thus, there are other 1916 parishes with not homonyms places. This is not so surprising: when checked the name of the dioceses and archbishopries, they show up the same pattern and do not fit the councils or provinces names. This comes from the different history of the ecclesiastical and administrative divisions. The first was based in the really meeting point of the population, the church, whereas the legal divisions came later for tax purposes. The provinces are so new and based in major towns (the four of nowadays around 1850; the seven before were established from more religious reasons, and thus ) that must be considered apart. Even now, the biggest city Vigo is not the capital of Galicia or even of any province. The ultimate motivation for the parishes division (and thus the names) was the christianisation of the native tribes, and sometimes their names are preserved (Nemancos). Secondly, with the data I have, there is only one parish name repeated dedicated to the same saint in the same council: San Martiño de Bueu. There are indeed other parishes with the same name in the same council, mostly in the council headtown, actually 11 (and Bueu), but they are assigned to different saints. They are these: Advocacion1 Advocacion2 ArtP NomeParroquia (Concello) San Martiño San Martiño de Fóra Sobrán (Vilagarcía de Arousa) San Domingos San Domingos de Fóra Ribadavia San Nicolao San Pedro Portomarín San Salvador San Xoán Poio Virxe do Carme San Martiño Moaña Santa María do Porto San Xián Marín San Salvador San Martiño Lanzós (Vilalba) San Tomé e Santa María Santa María Caldas de Reis Santo André San Xoán Barredo (Castroverde) Santa María Santa María de Fóra Baiona Santo Estevo Santiago Allariz  As can be seen, the saint is marking enough to the population that the parish is different, even only by adding the artificial epitet “de Fóra” (‘outer’) or one other saint. There seems to be no pattern about this, unless half of them are on the coast. Remember that the total of parishes is 3792. Third: the same few coincidences (11) come when talking about places with the same name in the same parish and council. If someone writes a postcard for two people living in these two places, then should write the same address even including the parish saint! NomesLugares Advocacion ArtP NomeParroquia Concello O Campo de San Pedro San Martiño Cances CARBALLO A Casa da Bouza San Xoán O Freixo PONTES DE GARCÍA RODRÍGUEZ Casal de Souto San Cristovo Dombodán ARZÚA Lagos Santalla Lagos LÁNCARA Lugo Santalla Lamas LUGO Monforte de Lemos San Miguel Marcelle MONFORTE DE LEMOS O Peago Santo Adrao Veiga ORTIGUEIRA Savane Santa Mariña Ribón NAVIA DE SUARNA Sorribas San Tomé Sorribas ROIS O Tercio de Arriba San Cibrán A Vila de Abade TORDOIA A Xesteira Santiago Bembrive VIGO Note that two of this places (Lagos and Sorribas) give name also to the parish. These last two curiosities go against the fact for what a placename is given: to tell from other places, moreover when they are near. A bit different is when we use the article (we will be back to this point in a while). I found it used in four couples, maybe less used because of the tiny sound entity of the article: Lugar1 Lugar2 IdentificaAdvocacion ArtP NomeParroquia Concello As Cabanas Cabanas Santa María Verís IRIXOA A Cruz O Cruz Santa Mariña Taboada MONFERO A Nogueira Nogueira Santa María A Frairía CASTROVERDE Outeiro O Outeiro Santiago Lampón BOIRO The last point has to do with the number of different place names in Galicia. There are 17011 different names out of the total 37308 data when considering the article, and thus each name statistically appears twice in Galicia. But this is not true. On one hand there are very usual names, these leading the ranking (notice that there are more ecotoponyms, related to human constructions, than orotoponyms, related to hills, and less for water, plants or antropotoponyms): NomeLugar ContaDeNomeLugar NomeLugar ContaDeNomeLugar A Igrexa 345 O Vilar 132 O Outeiro 323 A Casanova 128 O Castro 215 O Souto 127 A Torre 170 O Campo 123 O Pazo 155 A Pena 122 Outeiro 151 O Cruceiro 117 Vilar 150 O Casal 106 A Costa 136 Vilanova 105 but there is also a huge bunch of unique placenames, appearing only once, like hapax: 13027. When not considering the presence of an article to distinguish toponyms, the figure of different place names lowers to 15608. This ranking thus joins couples like Sobrado and O Sobrado, and the most frequent are: NomeLugar Conta NomeLugar Conta Outeiro 474 Pazo 160 Igrexa 346 Costa 140 Vilar 282 Campo 130 Castro 269 Pena 128 Souto 176 Casal 121 Torre 172 Cruceiro 120 Casanova 162 Eirexe 116 Piñeiro 161 Vilanova 105 The number of unique place names goes also down to 11765, and this could be the amount that an etymologist should work with. Note that this three last lists are all made of transparent names (maybe that is because there are no hydronyms or antropotoponyms), can be found in a language dictionary and are easily understood by an everyday person nowadays. TRIPLETS AND TWINS When using the article in a placename, it seems easy to adscribe the gender and number for a Galician speaker. But it is not always that way. There are twenty placenames that can bear no article, one expected article and another unusual adscription. In this table, the column is the article used and the numbers are the quantity of the placenames on the left using that article: NomeLugar - A As El O Os NomeLugar - A As El O Os Bugallal 1 1 2 Verdeal 1 1 4 Cal 1 15 24 Foxo 2 1 27 Canle 1 7 4 Cabanas 33 14 1 Corval 2 1 1 Lamas 54 17 1 Pedra do Couto 1 2 1 Pasantes 1 1 1 Quintán 10 1 1 Ribas 16 5 1 Rañó 1 1 1 Veigas 1 11 1 Requián 5 1 1 Vilas 7 1 1 Rubial 5 2 2 Carballás 6 2 18 Val 7 1 32 Currás 27 1 45 There are different reasons for this variation: • The name is still used in both genders in common language (Cal, Canle); • The name had one gender coming from Latin an another one later in Galician (Val); • Convergence between dialects into the same noun ending (A Quintán in Cerceda, O Quintán in Sada; A Requián in A Pastoriza, O Requián in Palas de Reis; A Rañó in Ponteareas, O Rañó in Vilalba); • Use of an adjective without noun (Bugallal, Corval, Rubial, Verdeal, Pasantes);  • Possible use of an adjective for people, and thus later for his place (O Pedra do Couto in Tomiño, Os Cabanas in A Irixoa while there is also As Cabanas in the same council, Os Lamas in Cabanas, Os Ribas also in Cabanas, Os Veigas in Vilariño de Conso, Os Vilas in A Estrada, O Carballás in Gondomar, and O Currás in Salvaterra de Miño); • Preservation of the article according to the dialect (El Foxo in Negueira de Muñiz); This same reasons could happen also for the next couples, when there are no toponyms recorded with no article: ArtL1 ArtL2 NomeLugar Q As Os Torrentes 2 As Os Abelares 3 As Os Chás 5 As Os Meáns 5 A O Chan 20 A O Az 2 A O Virxe do Camiño 2 A O Candán 3 A O Cruz 72 A O Casa da Lama 2 There could also be of course other factors, as different etymology or false segmentation. Each case should be solved separately. LENGTH AND ORDER Talking with my friend Avelino, we discussed about the first and last placenames. That depends on considering the article or not: then it spans from A do Breixa to O Zudreiro and A Zurreira with article, or from Aba, Abade(s), Abadía and the council Abadín to Zumento without it. One last thing is about the size of the place names. The biggest has 38 letters including blanks and most of the following seem to be also conmemorational: Longo NomeLugar Parroquia(Concello) 38 Avenida do Mestre Manuel Gómez Lorenzo Vedra (=) 35 Avenida do Marqués de San Sadurniño San Sadurniño (=) 30 Avenida do Marqués de Figueroa San Sadurniño (=) 30 Campo de Nosa Señora da Saleta Presedo (Abegondo) 29 Praza dos Duques da Conquista San Sadurniño (=) 28 Santa Mariña de Augas Santas Augas Santas (Allariz) 28 Santo Estevo de Ribas de Sil Santo Estevo de Ribas de Sil (=Nogueira de Ramuín) 28 Vilariño de Tras do Convento Allariz (=) 26 Pontes de García Rodríguez Pontes de García Rodríguez (=) 26 Santa Margarida de Baneira Corcoesto (Cabana de Bergantiños) The smallest ones are a group of 19 placenames with only two letters. The most frequent are Sa (from old Goth Sala, ‘room’), 21 times, and (O) Ar, A Mo/Mó, and A Sé, twice each, while the next ones appear only once: Ai (Meis), Po (Viveiro), Oa (Trazo), Or (Rianxo), Ru (Vilasantar), Té (Rianxo again) and Zo (Cuntis) without article and A On (Muxía), A Ra (Vilamarín), A Se (Láncara), A Uz (Carballedo) and the aforementioned A/O Az (O Saviñao and Rodeiro respectively) with article. Notice the presence or not of the graphic accent and the not accomplishment of the standard for common words. In the actual distribution, we can count just once each name or consider their repetition: the figures for the first lengths of both are this one: Longo Conta Suma 2 19 44 3 124 419 4 606 2096 5 1672 5777 6 2271 5957 7 2520 6059 8 2394 5577 9 1760 3544 10 1159 2046 They are pretty the same (Average: 7.89, Var: 10.35, StDev: 3.21) when represented in a graphic: This is all for the moment. This version can contain errors, mispellings, macaronic English and has no maps about parish or placenames density, but when I check and draw them I will update the text. Note that some paragraphs are shortened or enlarged to fit the tables in the pages. CURIOSIDADES ESTATÍSTICAS DOS TOPÓNIMOS GALEGOS Afortunadamente, unha base de datos cos principais macrotopónimos rematou nas miñas mans. Este primeiro textiño analizará características curiosas que atopei traballando cos datos, principalmente anomalías estatísticas. A base estrutura os datos en lugares, parroquias, concellos e provincias, cada un deles incluído no seguinte. Tamén illei o artigo e o santo ó que se lle dedica cada parroquia (advocación), onde naceu este santo e cando foi canonizado (cando comezou o culto, tal como aparece no Diccionario dos nomes galegos de Ferro Ruibal). Podemos así contar e agrupar os diferentes campos, polo que as principais cantidades da miña versión (seica de 2006) son as seguintes: • 3792 parroquias • 37308 lugares • 204 variantes de nomes de santos (onde Santa Baia e Santalla se contan como distintos) CONCELLOS Falando de concellos, os que teñen máis topónimos son Vilalba (799), Ortigueira (793), A Estrada (516) e Vigo (496), e o resto teñen menos de 400. No outro extremos, Rábade e Burela teñen só un nome de lugar. Débese ter en conta que isto depende moito do traballo de campo levado a cabo, o tamaño do concello e o criterio de escolma dos macrotopónimos. Menos dependente disto é o número de parroquias, pero isto aínda reflicte a área do concello: Lugo (54 parroquias), A Estrada, Sarria (50) e Lalín (48) son os que máis teñen, mentres A illa de Arousa, Mondariz e Pontecesures por suposto xunto cos devanditos Rábade e Burela teñen só un. Tras engadir os datos de superficie da Wikipedia, calculei a densidade de parroquias e topónimos. As áreas de maior número de parroquias por quilómetro cadrado están entre Mugardos e Cambre (arredor do Mare Artabrorum), arredor de Ribadumia, no fondo da Ría de Vigo e entre Antas de Ulla e Sarria. Semellan atoparse preto de mosteiros relevantes, pero tamén hai mosteiros importantes noutras áreas con baixa densidade. Con todo, a maior densidade de topónimos rexistrados atópase onde era de agardar, onde actualmente vive a maioría da xente: arredor e ó norte da Coruña, ó sur de Vigo e subindo o Miño, e arredor da Ría de Arousa. É aínda dun sesgo por investigar preto das cidades ou por precisar nomear máis sitios? ADVOCACIÓNS DAS PARROQUIAS Falando de santos, os máis presentes son Santa María, San Pedro e Santiago. As frecuencias son as seguintes, sendo a segunda cifra para outras variantes relacionadas co nome dado (Santiago Seré en Abegondo e As Somozas é unha variante de Santiago): Canonizado ContaDeNomeParroquia MARÍA 732+18 PEDRO 307 SANTIAGO 287+2 MARTIÑO 232+6 XOÁN 231+3 Mesmo tendo 854 sen clasificar, os datos para santos dan tamén unha idea de cando comezou o seu culto. A maioría (dun total de 2938) canonizáronse contra o século VI, tendo outros séculos menos de 150 parroquias: Seculo ContaDeNomeParroquia 5 320 6 1694 7 722 Todos van do século IV ó IX, pois só Santa Sía de Roma, Zas ten unha advocación cuxo culto comezou no século X. De menor interese é onde naceu o santo: a maioría proceden da Terra Santa (Palestina e Israel): 1832. Outros 320 son de Turquía, 268 europeos non italianos e 398 clasificados como históricos, é dicir, do inicio do cristianismo. Desta vez, tampouco están todos clasificados, senón só 2966. Podemos botarlle un ollo ó xénero dos santos usados nas parroquias: Xenero Absol %Parroquia Masc 2553 67% Fem 1225 32% Non 7 0% Mix 5 0% Non hum. 2 0% Existen tres situacións especiais para estes santos: • Non: non hai un santo asignado, pois se trata dunha parroquia urbana e isto descende a un nivel demasiado baixo como para consideralo; • Mix: máis dunha advocación, mesturando sexos: cando todos eran masculinos adscribinos ó masculino; • Non humanos: asignados a un obxecto, ambas sendo O Sagrario e en Tui: Pazos de Reis e o propio Tui; Ten isto algo que ver coa xerarquía eclesiástica? Ben, non teño tódalas parroquias asignadas a arcebispados e polo tanto a dioceses (só aquelas que pertencen a un concello contido enteiramente nun arcebispado), pero soamente cos datos dos que dispoño aparenta que non inflúe: Diocese <> Fem Masc X %<> %Fem %Masc %X Astorga 1 32 58 1% 35% 64% Lugo 105 229 31% 69% Mondoñedo-Ferrol 1 64 111 1 1% 36% 63% 1% Ourense 187 340 35% 65% Santiago 132 303 1 30% 69% Tui-Vigo 32 62 34% 66% Lémbrese que Santa María era a responsable de 750 parroquias, mentres que as seguintes mulleres son Santa Baia (Santaia, Santalla, Santa Olaia, Santa Olalla e Santa Eulalia) de 140, Santa Mariña de 109, Santa Madanela de 41 (todas na diocese de Lugo) e denominacións da Virxe María en 26 (Nosa Señora de…). A posible razón para Santaia é que é, xunto con San Xusto, o culto máis antigo considerado (século IV). As porcentaxes son tan constantes que se explican por si soas. OUTRAS ESTATÍSTICAS A parroquia con máis lugares é Santa Cristina de Valeixe (A Cañiza), e as seguintes están en Vilalba, Ortigueira e Monfero, aparentando que non existe unha distribución clara. Por outra banda, hai 366 parroquias con só un lugar: 313 destes lugares teñen o mesmo nome cá parroquia. Cómpre dicir que Galicia está poboada moito e densamente, pero non uniformemente: a maioría viven na costa, principalmente a atlántica occidental. O artigo está presente en 17861 dos topónimos, o 52%. Resulta curioso que hai máis artigos femininos (9667, o 25% do total) que masculinos (8192, o 21%), e claramente máis en singular (15378, 41%) que en plural (2481, 6%). COUSAS CURIOSAS Cos datos que teño, hai aínda catro cousas que se poden engadir respecto a coincidencias e frecuencias. Ante todo, 1876 nomes de parroquias parecen provir do nome dun lugar no seu territorio. Isto significa que existe un lugar na parroquia co mesmo nome. Polo tanto, hai outras 1916 parroquias con lugares non homónimos. Non é tan sorprendente: cando se comproban os nomes de dioceses e arcebispados, amosan a mesma distribución e tampouco coinciden cos nomes de concellos ou provincias. Isto vén dunha historia diferente para as divisións eclesiásticas e administrativas. A primeira baseouse no punto de encontro popular, a igrexa, mentres que as divisións legais viñeron despois para a recadación fiscal. As provincias son tan modernas e baseadas en cidades grandes (as catro actuais de 1850, as sete anteriores establecéronse por razóns máis relixiosas) que deben considerarse á parte. Aínda agora, a cidade máis grande que é Vigo non é capital de Galicia ou de calquera provincia. A causa última das parroquias (e polo tanto dos seus nomes) foi a cristianización das tribos nativas, e ás veces consérvanse os seus nomes. En segundo lugar, cos datos que teño, só hai un nome de parroquia repetido dedicado á mesma advocación no mesmo concello: San Martiño de Bueu. Claro que hai outras parroquias co mesmo nome no mesmo concello, principalmente nas capitais de concello, 11 de feito xunto con Bueu, pero están asignadas a santos distintos. Son as seguintes: Advocacion1 Advocacion2 ArtP NomeParroquia (Concello) San Martiño San Martiño de Fóra Sobrán (Vilagarcía de Arousa) San Domingos San Domingos de Fóra Ribadavia San Nicolao San Pedro Portomarín San Salvador San Xoán Poio Virxe do Carme San Martiño Moaña Santa María do Porto San Xián Marín San Salvador San Martiño Lanzós (Vilalba) San Tomé e Santa María Santa María Caldas de Reis Santo André San Xoán Barredo (Castroverde) Santa María Santa María de Fóra Baiona Santo Estevo Santiago Allariz  Como pode verse, o santo distingue suficientemente a parroquia para a poboación, mesmo engadindo só o epíteto artificial “de Fóra” ou outro santo máis. Semella non haber unha distribución para isto, agás que a metade están na costa. Lémbrese que o total de parroquias é de 3792. Terceiro: as mesmas poucas coincidencias (11) danse cando se fala de lugares co mesmo nome na mesma parroquia e concello. Se alguén escribise unha carta a dúas persoas vivindo nestes lugares, debería escribir o mesmo enderezo mesmo se incluíse o santo da parroquia. NomesLugares Advocacion ArtP NomeParroquia Concello O Campo de San Pedro San Martiño Cances CARBALLO A Casa da Bouza San Xoán O Freixo PONTES DE GARCÍA RODRÍGUEZ Casal de Souto San Cristovo Dombodán ARZÚA Lagos Santalla Lagos LÁNCARA Lugo Santalla Lamas LUGO Monforte de Lemos San Miguel Marcelle MONFORTE DE LEMOS O Peago Santo Adrao Veiga ORTIGUEIRA Savane Santa Mariña Ribón NAVIA DE SUARNA Sorribas San Tomé Sorribas ROIS O Tercio de Arriba San Cibrán A Vila de Abade TORDOIA A Xesteira Santiago Bembrive VIGO Nótese que dous destes lugares (Lagos e Sorribas) danlle nome tamén á parroquia. Estas dúas últimas curiosidades van en contra da causa para bautizar lugares: para distinguilos doutros, máis aínda se están preto. Un pouco diferente é se usan artigo (volveremos a isto despois). Atopeino usado só en catro parellas, quizais menos utilizado pola pouca entidade fónica do artigo. Lugar1 Lugar2 IdentificaAdvocacion ArtP NomeParroquia Concello As Cabanas Cabanas Santa María Verís IRIXOA A Cruz O Cruz Santa Mariña Taboada MONFERO A Nogueira Nogueira Santa María A Frairía CASTROVERDE Outeiro O Outeiro Santiago Lampón BOIRO Un último punto ten que ver co número de nomes de lugar en Galicia. Hai 17011 nomes distintos dun total de 37308 datos cando se considera o artigo, e polo tanto cada nome aparece estatisticamente dúas veces en Galicia. Pero isto non é tan certo. Por unha banda hai nomes moi comúns, e os seguintes encabezan a listaxe (nótese que hai máis ecotopónimos, relacionados con construcións humanas, que orotopónimos, para montes, e menos para auga, plantas ou persoas). NomeLugar ContaDeNomeLugar NomeLugar ContaDeNomeLugar A Igrexa 345 O Vilar 132 O Outeiro 323 A Casanova 128 O Castro 215 O Souto 127 A Torre 170 O Campo 123 O Pazo 155 A Pena 122 Outeiro 151 O Cruceiro 117 Vilar 150 O Casal 106 A Costa 136 Vilanova 105 pero hai tamén unha chea de nomes únicos, que aparecen só unha vez, como hápax: 13027. Cando non se considera a presenza dun artigo para diferenciar topónimos, a cantidade de topónimos distintos baixa a 15608. Nesta escala xúntanse xa que logo parellas como Sobrado e O Sobrado, e os máis frecuentes son: NomeLugar Conta NomeLugar Conta Outeiro 474 Pazo 160 Igrexa 346 Costa 140 Vilar 282 Campo 130 Castro 269 Pena 128 Souto 176 Casal 121 Torre 172 Cruceiro 120 Casanova 162 Eirexe 116 Piñeiro 161 Vilanova 105 O número de topónimos únicos baixa tamén a 11765, e esta é a cantidade coa que un etimólogo debería traballar. Nótese que estas tres últimas listas están todas formadas con substantivos transparentes (quizais é por non haber hidrónimos ou antropónimos), que poden atoparse nun dicionario de lingua e que unha persoa persoa calquera pode entender actualmente. TRIXÉMINOS E XEMELGOS Cando se usa o artigo nun topónimo, semella doado para un galegofalante asignarlle o xénero e o número. Pero non sempre é así. Hai vinte topónimos que poden non ter artigo, ter o agardable ou outro asignado anomalamente. Nesta táboa, a columna é o artigo usado e os números son a cantidade de topónimos da esquerda que usan ese artigo. NomeLugar - A As El O Os NomeLugar - A As El O Os Bugallal 1 1 2 Verdeal 1 1 4 Cal 1 15 24 Foxo 2 1 27 Canle 1 7 4 Cabanas 33 14 1 Corval 2 1 1 Lamas 54 17 1 Pedra do Couto 1 2 1 Pasantes 1 1 1 Quintán 10 1 1 Ribas 16 5 1 Rañó 1 1 1 Veigas 1 11 1 Requián 5 1 1 Vilas 7 1 1 Rubial 5 2 2 Carballás 6 2 18 Val 7 1 32 Currás 27 1 45 Hai varias causas para esta variación: • O nome aínda se usa con dous xéneros na lingua común (Cal, Canle); • O nome tiña un xénero en latín e outro despois en galego (Val); • Converxencia da mesma terminación entre dialectos (A Quintán en Cerceda, O Quintán en Sada; A Requián na Pastoriza, O Requián en Palas de Reis; A Rañó en Ponteareas, O Rañó en Vilalba); • Uso dun adxectivo sen substantivo (Bugallal, Corval, Rubial, Verdeal, Pasantes);  • Posible uso dun adxectivo para persoas, e polo tanto despois para o lugar onde viven (O Pedra do Couto en Tomiño, Os Cabanas na Irixoa aínda que tamén existe un As Cabanas no mesmo concello, Os Lamas en Cabanas, Os Ribas tamén en Cabanas, Os Veigas en Vilariño de Conso, Os Vilas na Estrada, O Carballás en Gondomar, e O Currás en Salvaterra de Miño); • Conservación do artigo segundo o dialecto orixinal (El Foxo en Negueira de Muñiz); As mesmas causas poden ocorrer tamén para as seguintes parellas, nas que non hai topónimos rexistrados sen artigo: ArtL1 ArtL2 NomeLugar Q As Os Torrentes 2 As Os Abelares 3 As Os Chás 5 As Os Meáns 5 A O Chan 20 A O Az 2 A O Virxe do Camiño 2 A O Candán 3 A O Cruz 72 A O Casa da Lama 2 Claro que pode haber tamén outros factores, como unha etimoloxía diferente ou unha falsa segmentación. Cada caso debe resolverse por separado. LONGO E ORDE De leria co meu amigo Avelino, falabamos do primeiro e o derradeiro topónimo. Depende de se considera o artigo ou non: así vai dende A do Breixa ata O Zudreiro e A Zurreira con artigo, ou dende Aba, Abade(s), Abadía e o concello Abadín ata Zumento sen el. Unha derradeira cousiña é o relativo ó longo dos topónimos. O meirande ten 38 letras incluíndo espazos, e a maioría dos que o seguen tamén aparentan ser conmemorativos: Longo NomeLugar Parroquia(Concello) 38 Avenida do Mestre Manuel Gómez Lorenzo Vedra (=) 35 Avenida do Marqués de San Sadurniño San Sadurniño (=) 30 Avenida do Marqués de Figueroa San Sadurniño (=) 30 Campo de Nosa Señora da Saleta Presedo (Abegondo) 29 Praza dos Duques da Conquista San Sadurniño (=) 28 Santa Mariña de Augas Santas Augas Santas (Allariz) 28 Santo Estevo de Ribas de Sil Santo Estevo de Ribas de Sil (=Nogueira de Ramuín) 28 Vilariño de Tras do Convento Allariz (=) 26 Pontes de García Rodríguez Pontes de García Rodríguez (=) 26 Santa Margarida de Baneira Corcoesto (Cabana de Bergantiños) Os máis pequenos son un grupo de 19 topónimos con dúas letras. O máis común é Sa (do antigo suevo Sala, ‘espazo pechado’), 21 veces, e (O) Ar, A Mo/Mó e A Sé, dúas veces cada un, mentres que os seguintes aparecen só unha vez: Ai (Meis), Po (Viveiro), Oa (Trazo), Or (Rianxo), Ru (Vilasantar), Té (outra vez Rianxo) e Zo (Cuntis) sen artigo e A On (Muxía), A Ra (Vilamarín), A Se (Láncara), A Uz (Carballedo) e os devanditos A/O Az (O Saviñao e Rodeiro respectivamente) con artigo. Nótese a presenza ou non de acento e a discordancia coas normas de acentuación das palabras comúns. Na distribución real podemos contar cada topónimo unha vez ou considerar que se repiten: as cifras para os tamaños máis pequenos de ambas son estas: Longo Conta Suma 2 19 44 3 124 419 4 606 2096 5 1672 5777 6 2271 5957 7 2520 6059 8 2394 5577 9 1760 3544 10 1159 2046 Son bastante semellantes (Media: 7.89, Var: 10.35, DesvEst: 3.21) cando se representan nun gráfico: Isto é todo de momento. Esta versión pode conter erros, grallas e non tén mapas sobre a densidade de parroquias ou lugares, pero cando remate de facer comprobacións e os faga actualizarei o texto. Nótese que algúns parágrafos están acurtados ou aumentados para non curtar as táboas. 20130702