Archéologie, Archéologie urbaine, archéologie spatiale

Δεν έχουν εντοπισθεί ίχνη συνέχειας της ζωής του οικιστικού τμήματος της πόλης της Κώ  μετά το σεισμό του 554  κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο και μέχρι την ιπποτοκρατία. Φαίνεται ότι η πόλη του νησιού, που διέθετε σημαντικό λιμάνι από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, συρρικνώθηκε στη φυσικά οχυρωμένη χερσόνησο του μεσαιωνικού κάστρου . Δεν σώζεται βέβαια στη σημερινή κατάσταση των οχυρών του κάστρου κανένα ίχνος βυζαντινής οχύρωσης, ενώ η πρώτη μνεία κατασκευής του  «κάστρου της Νεραντζιάς» βρίσκεται σε έγγραφο του Ιωαννίτικου αρχείου της 25ης Οκτωβρίου 1358. Στη σημερινή κατάσταση διατήρησης των κατασκευών στον πυρήνα του παραλιμένιου κάστρου, το οποίο διαχωριζόταν από την στεριά με την παρεμβολή ενός  ελώδους  πορθμού  που τον διέσχιζε λίθινη γέφυρα , ανιχνεύονται αποσπασματικά στοιχεία της πρώιμης οικοδομικής αυτής φάσης των οχυρώσεων του β’ μισού του 14ου αι. και μέχρι το 1444. Η οικοδομική εξέλιξη λοιπόν των οχυρωματικών έργων της Κώ παρουσιάζει σαφείς αναλογίες με τις οχυρώσεις της πόλης της Ρόδου, παρά τη μεγάλη διαφορά κλίμακας και στρατηγικής σημασίας των δύο αυτών οχυρών θέσεων. Πιο συγκεκριμένα διαπιστώνεται ότι τα τμήματα ασθενούς οχυρωματικής γραμμής, που σώζεται αυτόνομη σε ερειπιώδη κατάσταση στα βόρεια και τα δυτικά του κεντρικού πυρήνα του 15ου αι., ανήκουν και στην περίπτωση αυτή σε μία  πρώιμη ιπποτική οχυρωματική γραμμή του 14ου αι. Η οχύρωση αυτή μετατράπηκε στη συνέχεια σε προτείχισμα και καταργήθηκε μετά  την προσθήκη του εξωτερικού περιβόλου του κάστρου  στο τέλος του 15ου –αρχές του 16ου αι. Το  πάχος τείχους  δεν ξεπερνούσε το 1,00 μέτρο και περιελάμβανε μικρής κλίμακας πυργίσκους,  τραπεζοειδούς κάτοψης ,των οποίων η αρχική  διάταξη ήταν “ouvert a la gorge” . Από αυτούς σώζονται δύο, στη βορειοανατολική και τη βορειοδυτική πλευρά της οχυρωματικής αυτής γραμμής. Τμήματα της πρώιμης αυτής οχύρωσης διατηρούνται και κατά μήκος της νότιας και της ανατολικής πλευράς του κάστρου ενσωματωμένα στις κατασκευές του β’μισού του 15ου αι . Η οικοδομική αυτή φάση των ιπποτικών οχυρώσεων του κάστρου  πιθανότατα ενισχύθηκε από τον πρεκέπτορα Fantino Quirini (1436-1453) από το 1437 έως το 1451,οπότε ίσως προστέθηκαν και στην Κώ μεγαλύτερης κλίμακας και ύψους πύργοι  κατ’αναλογία με τους πύργους της περιόδου του μεγάλου μαγίστρου Fluvian (1421-1437) της Ρόδου. Τμήματα των κατασκευών αυτών περιλαμβάνονται κατά τη γνώμη μου στην περίπλοκη διάταξη της εισόδου στη νότια πλευρά του κάστρου (εικ.384,385). Ο πανύψηλος πύργος που βρίσκεται απέναντι από τη γέφυρα που διέσχιζε το έλος και οδηγούσε προς το κάστρο  δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί σε καμμία από τις  τεκμηριωμένες, βάσει σωζομένων in situ οικοσήμων, χρονολογικές περιόδους κατασκευής του κάστρου . Προσεκτική παρατήρηση των κατασκευών οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για προϋφιστάμενο πύργο, ο οποίος δεν σώζεται σε όλο του το ύψος και αρχικά τουλάχιστον ήταν “ouvert a la gorge” προς μία επίσης προϋφιστάμενη του 1454 οχυρωματική γραμμή. Τμήματα ενός προγενέστερου ασθενέστερου κυρίως τείχους είναι και εδώ ορατά,  ενσωματωμένα στις νεότερες κατασκευές του β’μισού του 15ου αι.
Εκτός όμως από την οχύρωση του Κάστρου διατηρούνται σημαντικά τμήματα της οχύρωσης της ιπποτικής Χώρας ,στο βορειοανατολικό τμήμα της αρχαίας πόλης που ήταν γνωστό και ως «συνοικία του λιμανιού» . Η οχύρωση αυτή ,που είχε τον χαρακτήρα πυργοειδών ενισχύσεων των εξωτερικών τοίχων των κτισμάτων  και δεν ξεπερνούσε το 0,80 μ. πάχος και τα 8,00μ.ύψος,χρονολογείται πιθανότατα από την ύπαρξη εγγράφου του 1381 στα  αρχεία  της Μάλτας. Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από την σωζόμενη ,πάνω από τη νοτιοανατολική  πύλη της Χώρας , μαρμάρινη πλάκα με τα οικόσημα του μεγάλου μαγίστρου Heredia (1377-1396) μαζί με αυτό του πρεκέπτορα της Κώ H.Schlegelholtz (1386-1412). Οι όποιες μεταγενέστερες ενισχύσεις είναι ορατές στην εσωτερική πλευρά  της οχύρωσης και στις γωνίες του οχυρωματικού περιβόλου όπου σώζονται ο νοτιοανατολικός και νοτιοδυτικός  προμαχώνας . Από την πρώιμη φάση της οχύρωσης σώζονται δύο πύλες , και δύο μικρής κλίμακας ορθογώνιοι πυργίσκοι κατά μήκος του νότιου σκέλους του τείχους . Είναι προφανές ότι η διαμόρφωση του τείχους ,των  πυλών και των πύργων του τέλους του 14ου αι. αποτελούν πολύτιμο συγκριτικό στοιχείο για τη γραφική αποκατάσταση  αντίστοιχων διατάξεων στην  απολύτως σύγχρονη πρώιμη φάση του ιπποτικού οχυρωματικού περιβόλου της Ρόδου.

Aborder la question des enceintes urbaines liégeoises, c’est immanquablement s’attaquer, dés le départ, à l’enceinte dite « notgerienne » eu égard à son fondateur présumé, le premier prince-évêque Notger (972-1008). Réputée être la première enceinte de Liège, la nature et le tracé de ce dispositif ont fait couler beaucoup d’encre depuis le début du siècle passé. Historiens et érudits de tout poil se sont penchés sur la question, parfois avec bonheur, parfois en dépit du bon sens, s’enlisant occasionnellement dans de savoureuses querelles . De ces joutes savantes, cependant, il ressort qu’il y avait autant d’enceintes notgériennes que d’auteurs, même si de très nombreux points étaient en concordance. De fait, l’écheveau à démêler était d’autant plus complexe que les différents acteurs qui s’y étaient attelés ne purent faire autrement que de puiser aux mêmes sources, sources dont le laconisme certain a entraîné, à chaque fois selon l’auteur, une interprétation sensiblement personnelle.
Ce n’est que très récemment qu’un travail historique de synthèse a été réalisé sur la question, permettant de remettre au goût du jour quelques certitudes déjà anciennes sur le tracé général des fortifications qui entouraient la cité au début du XIe siècle .

Le point de vue adopté ici, en toute humilité, est celui de l’interrogation et de la nuance. Il ne porte pas, ou peu, sur ce qui est acquis, mais plutôt sur ce qui a été laissé dans l’ombre ou n’a pas été encore suffisamment questionné. Chemins préalablement défrichés et ensuite ignorés. Ou de nouvelles voies, tout simplement. Il est ainsi intéressant de s’occuper de la ville avant et après le règne de Notger, de s’interroger sur les caractéristiques principales des fortifications que ce dernier a mis en place, sur l’ambiguïté de certaines sources, sur les œuvres de ses prédécesseurs et successeurs les plus directs, etc. En définitive, le but est d’examiner tous ces témoignages. Que peuvent-ils nous apprendre ? Que peuvent-ils nuancer ? Que peuvent-ils préciser?

JEANNE Laurence, PAEZ-REZENDE Laurent et DUCLOS Caroline, "L'agglomération antique d'Alauna - Actualités du nouveau programme de recherches archéologiques sur la ville gallo-romaine d’Alleaume à Valognes", in Vikland, La Revue du Cotentin, numéro 12, janvier, février, mars, 2015, p. 16-23.

La fouille de l’Îlot Raphaël permet d’illustrer sur la longue durée l’occupation d’une parcelle urbaine et la gestion de cet espace. D’abord limite d’enclos lorsque le fossé était en fonction, avec une zone vacante percluse de fosses dépotoirs, elle est conquise par un urbanisme illustré ici par un niveau de circulation bordé de bâtiments. Le parcellaire urbain, tel qu’il figure sur le plan cadastral napoléonien, apparaît entre la fin du Moyen Âge et l’époque moderne.
La fouille a également mis au jour quelques sépultures sur la parcelle. L’une
d’elles est datée par le carbone 14 entre le second et le troisième siècle, et contenait une fiole fusiforme de la seconde moitié du IIIe siècle courant IVe siècle.

Study of 2189 coins found on three archaeological sites in Jemmayzeh, the eastern entry of Beirut. The finds stretch from the Persian to the modern period. The Medieval and contemporary coins are studied by Hassan el-Akra. Find attached the contents and the introduction.

Abstract La morphologie urbaine est une technique qui permet d'tudier le d veloppement d'une ville gr ce aux formes et aux traces laiss es dans son plan par les diff rentes phases de croissance. Ce travail porte sur l'analyse d'Orl ans (Loiret), et sur la mise en place d'une ...